01 mei Bele­ving­sge­rich­te par­ti­ci­pa­tie­me­tho­de

Een intro­duc­tie

Par­ti­ci­pa­tie als brug­func­tie

Par­ti­ci­pa­tie sla­at in theo­rie een belan­gri­jke brug tus­sen over­heid en bur­gers. Die werkt in bei­der voor­deel. Pro­jec­ten wor­den beter, als deze vol­doen aan de wen­sen van de bur­gers, ofte­wel de eind­ge­brui­kers. Geslaag­de par­ti­ci­pa­tie draagt bij aan de finan­cier­ings­be­reid­heid van over­he­den. Het is mak­ke­li­jker maats­ch­ap­pe­li­jke finan­cië­le mid­de­len beschik­baar te stel­len voor maat­re­ge­len die bre­de maats­ch­ap­pe­li­jke steun erva­ren.  

Maar par­ti­ci­pa­tie wordt in beleids- en publie­ke pro­jec­tont­wik­ke­ling niet altijd optim­aal inge­zet.

Zon­der goed te begri­j­pen wat bur­gers wil­len, is het voor de over­heid las­tig hen effec­tief te die­nen. De nega­tie­ve effec­ten kun­nen op pro­ject­ni­veau spe­len (weer­stand, finan­cier­ings­pro­ble­men), maar vooral mer­ken we de lan­ge-ter­mi­jn gevol­gen door afne­mend vertrou­wen in de over­heid. De ach­ter­lig­gen­de oorza­ken zijn sys­te­misch van aard: 

1. Er heer­sen inter­pre­ta­tie­ver­schil­len over de taak van de over­heid: is dat pri­ma­ir het func­tione­ren van het land te waar­bor­gen of gaat het erom de in behoef­tes van bur­gers te voor­zi­en? Het ver­schil: de func­tion­ele benade­ring stelt de func­tie als doel, ter­wi­jl voor de bur­ger­ge­rich­te benade­ring de func­tie een mid­del is.
2. Als amb­tenaren & poli­ti­ci zich vooral als bescher­mer van een func­tion­eel sys­teem beschou­wen, dan degra­de­ert de bur­ger van pri­ma­i­re belang­heb­ben­de tot een van vele ver­splint­er­de stake­hol­ders. Dit mar­gi­na­li­se­ert hun invloed naast instan­ties zoals Watersch­ap­pen, ProRail & Rijks­wa­ter­staat en ver­kleint (schi­jn­baar) ook hun blok­ke­er­macht. Dat komt amb­tenaren, die op voort­gang wor­den afgere­kend, goed uit. Een dia­loog wordt vanuit bei­der per­spec­tie­ven asym­me­trisch, risi­co­vol en belas­tend.  
3. Een func­tion­ele benade­ring leidt ook tot gebruik van func­tion­ele taal en waar­den, dat in cont­act met bur­gers niet helpt. Waar amb­tenaren zich dage­li­jks grot­ende­els bezig­hou­den met func­tion­ele werk­ing (huis­ves­t­ing, OV, stede­li­jke diens­ten), pra­ten bur­gers meer over hun bele­ving van de wereld en het ver­schil dat het onder­werp maakt op hun kwa­li­te­it van leven. Om goed naar de eind­ge­brui­ker te kun­nen luis­te­ren zou­den amb­tenaren meer moe­ten aans­lui­ten bij de bele­ving en taal van die men­sen. 

Een func­tion­ele amb­te­li­jke ins­teek gaat dus mee­s­tal gepaard met lage kan­sen voor goed cont­act met bur­gers en wordt zo een self ful­fil­ling pro­phe­cy voor par­ti­ci­pa­tie. Dat werpt omge­ke­erd de vraag op: is een bur­ger­ge­rich­te amb­te­li­jke ins­teek ook een self ful­fil­ling pro­phe­cy voor par­ti­ci­pa­tie? Wij gel­oven dat. Daa­rom heb­ben we een metho­de ont­wik­keld om met de voor­waart­se ener­gie en ken­nis van amb­tenaren en bur­gers gez­amen­li­jke doelen te vin­den en te berei­ken.

Dit brengt pro­fes­sio­nals en bur­gers dich­ter bij elka­ar. Want uit­ein­de­li­jk delen we de belan­gri­jks­te waar­den: de lief­de voor de stad, de wens om het uit­ein­de­li­jk voor elka­ar beter te maken, de hoop op een bete­re toeko­mst en de wens om pro­duc­tief samen te wer­ken. Onge­acht het geloof of het moge­l­ijk is, de onder­lig­gen­de wens voor har­mo­ni­sche samen­werk­ing is er. 

Metho­do­lo­gisch kader

De kern­taak van de over­heid is de “kwa­li­te­it van leven” van bewo­ners & gebrui­kers te ver­ho­gen. Maar die term is niet scherp gede­fi­nie­erd en dus las­tig prak­tisch toe­pas­baar.

Daa­rom ver­taalt men de over­heid­staak graag naar con­cre­te opga­ven: de over­heid is ver­ant­wo­or­de­li­jk voor func­tion­e­ren­de sys­te­men (OV, watersch­ap­pen, socia­le diens­ten, stede­li­jke rei­ni­ging). Daar­mee kun­nen bur­gers hun leven kwa­li­ta­tief inrich­ten, zo is de ach­ter­lig­gen­de gedach­te. Alhoe­wel Neder­land op vri­j­wel alle func­tion­ele aspec­ten steeds beter scoort, is het vertrou­wen in de over­heid his­to­risch laag. Dit is deels onder­kend en er ont­s­ta­an meer bur­ger­ge­rich­te model­len (bijv. Bre­de Wel­vaart / OECD QoL), die naast func­tion­ele ook op bur­ger­ge­rich­te aspec­ten focus­sen. Van­we­ge het ver­men­gen van deze onver­ge­li­jk­ba­re waar­de­sys­te­men, en kun­nen ze maar beperkt als prak­tisch afwegings­ka­der die­nen. 

Ook wij gel­oven dat publie­ke afwegin­gen vanuit bur­ger­ge­richt en insti­tu­tio­neel per­spec­tief gema­akt moe­ten wor­den. Daar­vo­or is het wel nodig deze te schei­den. Onze aan­pak is geba­se­erd op de over­tui­ging, dat men­sen hun leven als fijn en waar­de­vol wil­len bele­ve­nen in die bele­ving abso­lu­te experts zijn. Pro­fes­sio­nals daa­ren­te­gen, zijn experts in de func­tie die nodig is om die bele­ving moge­l­ijk te maken. Zo is het aan de bewo­ners wel­ke “feel” hun stad moet heb­ben, maar het is aan de pro­fes­sio­nals om hore­ca­be­leid, OV-sys­teem of bebou­wingsplan­nen te ont­wik­kelen. 

Een voor­waar­de is dat we bele­ving con­creet en meet­baar maken. Alleen zo kun­nen we func­tie en bele­ving geli­jk­waar­dig tegen elka­ar af te wegen in beleids‑, ont­wik­ke­lings- en ont­werpv­ra­gen. We heb­ben een model ont­wik­keld om de bele­ving te kwan­ti­fi­ce­ren om dit ver­vol­gens in een daar­op toe­ges­ne­den “Pro­ces func­tion­eel & bele­ving­sge­rich­te beleids- & pro­jec­tont­wik­ke­ling” onder te bren­gen. Daar deze in de Neder­land­se con­text bli­jkt te wer­ken, is ons doel deze breed in te zet­ten. 

Voor­beeld pro­ces op basis van casus ruim­te­li­jke ont­wik­ke­ling (naar gelang doel wij­zig­baar)

Hier­in wor­den bele­ving­sge­rich­te aspec­ten en pro­duc­ten geïn­te­gre­erd in een tra­di­tio­neel ont­wik­ke­lingspro­ces. Nieu­we bele­ving­sge­rich­te modu­les maken daar deel van uit en leve­ren input en cri­te­ria voor bes­luit­vor­ming en ont­werp. Ver­der zijn er tools en men­se­li­jke waar­de­sys­te­men ont­wik­keld die com­mu­ni­ca­tie ver­ge­mak­ke­li­jken en procesrisico‘s ver­min­de­ren.

Cont­act­mo­men­ten, Waar­den, Tools & Ana­ly­se

Waa­rom-vraag

Pro­ject­do­cu­men­ta­tie bevat infor­ma­tie over het voors­tel. Maar waa­rom we dat pro­ject doen, wordt mee­s­tal vaag omsch­re­ven, waar­bij de focus dan ook nog ligt op aspec­ten die voor bur­gers er niet onmid­del­li­jk toe doen. Om een rele­van­te dia­loog met bur­gers moge­l­ijk te maken, for­mu­le­ren we samen met het pro­ject­team, wat dit pro­ject voor bur­gers bete­kent. 

Bewo­ners & Gebrui­kers als experts

Zin­vol­le bijd­ra­ge aan pro­jec­ten kun­nen bewo­ners & bez­oe­kers – net als pro­fes­sio­nals – pas leve­ren als zij daar­mee vol­doende bekend zijn. Daa­rom maken we gebruik van een keur aan cont­act­mo­men­ten om men­sen te scho­len door inte­gra­le afwegin­gen en rand­vo­or­waar­den van het pro­ject toe te lich­ten. Zo ont­staat er een gesprek op oog­hoog­te en weder­zijds begrip bij alle betrok­ke­nen. De cont­act-momen­ten die­nen ook als vali­da­tie van pro­ject­team-over­wegin­gen en ana­ly­ses van digi­ta­le enquête resul­ta­ten. Deze taken bli­jken van hoog belang: als 60 bewo­ners & gebrui­kers bevin­din­gen vali­de­ren, dan zijn deze geloof­waar­dig. Daa­rom wor­den deel­ne­mers via een spe­ci­fie­ke metho­de repre­sen­ta­tief gesel­ec­teerd & geman­da­teerd.  Door bewo­ners & gebrui­kers bui­ten deze cont­act­mo­men­ten de gele­gen­heid te geven hun indi­vi­du­ele belan­gen te uiten, kun­nen deze ses­sies in het teken van coll­ec­tie­ve belan­gen sta­an.

Mens­ge­rich­te waar­den vs. insti­tu­tio­n­ele waar­den

Graag bear­gu­men­te­ren wij pro­jec­ten m.b.v. insti­tu­tio­n­ele waar­den, zoals capa­ci­tei­ts­pro­ble­men, beleids­con­for­mi­teit, reis­tijd­winst of bou­w­vo­lu­mes. Bewo­ners & gebrui­kers focus­sen op ande­re waar­den. Daa­rom heb­ben we een waar­de­set ont­wik­keld waar­mee hun denk­we­reld en voca­bu­lair met die van pro­ject­prak­ti­jk gehar­mo­ni­s­e­erd wordt.

Onder­werp ID: Digi­ta­le enquête & Ana­ly­tics

Aan­to­nen wat men­sen bezig houdt is een spe­ci­fie­ke exper­ti­se. Direc­te vra­gen zijn stu­rend, omdat ze op onder­wer­pen voor­sort­e­r­en. En vaak vra­gen we de din­gen die wij wil­len weten, niet die zij wil­len ver­tel­len. Daa­rom geven we men­sen in digi­ta­le enquêtes de ruim­te om vrij te ver­tel­len wat zij vin­den. Die teks­ten ana­ly­se­ren wij m.b.v. mens­ge­rich­te waar­den en abstra­he­ren de voor hen belan­gri­jks­te onder­wer­pen.

Bele­ving­svra­gen kwan­ti­fi­ce­ren: Digi­ta­le enquête

Als we weten wat men­sen bezig houdt, wil­len we weten welk gev­oel ze daar­bij heb­ben en hoe dit leidt tot een con­cre­te mening. Met de bele­ving­sge­rich­te par­ti­ci­pa­tie-enquête tes­ten en kwan­ti­fi­ce­ren wij pre­fe­ren­ties loca­tie-neu­tr­a­al m.b.t. de te onderz­oe­ken aspec­ten. Door de ant­wo­or­den te kop­pelen aan teks­tue­le input, weten we niet alleen waar de voor­keur ligt, maar tevens wel­ke fac­to­ren daar­toe lei­den. Sub­jec­tie­ve bele­ving wordt con­creet en ver­ge­li­jk­baar.

Bele­ving objec­ti­ve­ren

Met een ana­ly­se­mo­del en data­plat­form ver­wer­ken we de opge­haal­de input tot objec­tie­ve data. Door de hoge respons (1000–5000 enquêtes), de com­bi­na­tie van beeld en taal en de op bele­ving toe­ges­ne­den vraag­stel­ling, ont­staat diep­gaand en duurzaam inzicht in hoe men­sen situa­ties erva­ren en wat ze waa­rom kiezen. Die data­set is zo rijk, dat deze gerich­te vraag­stel­ling moge­l­ijk maakt, zoals “wel­ke plek wordt ‘s avonds als onpret­tig erva­ren door senio­ren en wel­ke fac­to­ren vero­orza­ken dit”? Ana­ly­se-vali­da­tie in de cont­act­mo­men­ten­vers­ter­kt de kwa­li­te­it van de uit­kom­s­ten en draagt bij aan ged­ra­gen keu­zes.

Check­list Bele­ving­sge­rich­te Par­ti­ci­pa­tie

Om dwa­lin­gen in het pro­ces te voor­ko­men, heb­ben we een check­list met cri­te­ria, die ons ver­tel­len in hoe­ver­re het pro­ces op de goe­de weg is. Dit helpt bij tus­sen­eva­lua­ties van het par­ti­ci­pa­tie­t­ra­ject, maar ook bij bes­luit­vor­ming­smo­men­ten van het pro­ject. Dit geeft pro­ces­deel­ne­mers struc­tuur en een­dui­dig­heid.

Het werkt in de prak­ti­jk: Pro­ject gefi­nan­cierd, €780M

Bij de ont­wik­ke­ling van de Bele­ving­sge­rich­te Par­ti­ci­pa­tie­me­tho­de pas­sen wij een feed­back-loop toe, die inzicht in per­for­mance vanuit de ver­schil­len­de deel­ne­mers meet.
Daa­ruit bli­jkt, dat bewo­ners & gebrui­kers en pro­fes­sio­nals deze metho­de erg waar­de­ren. De gema­ak­te keu­zes wor­den breed ged­ra­gen, onder­ling begrip gro­eit en inte­gra­le afwegin­gen wor­den in har­mo­nie in kaart gebracht. Dit leidt tot ged­ra­gen bes­luit­vor­ming, hoge­re kans op geho­no­re­er­de inves­te­rings­vo­or­stel­len, draag­v­lak en uit­ein­de­li­jk een hoge­re kwa­li­te­it van leven.

Afbeel­ding rechts: Bewo­ners blij: (Resul­ta­ten Eva­lua­tie MIRT Knoop Lei­den)